نيست علم ندارد . « من لا كشف له لا علم له » . در « اشراق عاشر و حادى عشر 10 ، 11 » اين شاهد موضوع علم الهى و فلسفهء أعلى را بيان نموده است . در اين مسأله همان كلمات شيخ رئيس را تقرير كرده است . و ضمنا مناقشاتى كه برخى بر شيخ وارد ساخته‌اند و يا در فهم كلمات أو دچار اشتباه شده‌اند بيان كرده است با آنكه باختصار موضوع علم را بر طبق مطالبى كه شيخ بيان نموده تقرير كرده است و در تعاليق بر الهيات شفا اين مسأله را مفصل‌تر متعرض شده است و ليكن كلمات أو در اين باب نيز ممتاز است و حاوي برخى از دقايق و نكات است كه اختصاص به خود أو دارد . در « اشراق دوازدهم ، 12 » مقولات ده‌گانه را به همان نحوى كه شيخ در شفا بيان نموده و تقرير كرده است ( رجوع شود به صفحهء 21 تا ص 24 ) . شاهد دوم : [ مشتمل بر اشراقاتى است ] شاهد دوم اين مشهد مشتمل بر اشراقاتى است كه اشراق أول آن در نشئآت وجود و اشراق ثاني در بيان حقيقت وجود ذهني و اثبات ظهور ظلّى و تقرير نشأهء ديگر از براي حقايق وجودي است . ملا صدرا در ضمن ده اشراق در اين مسأله بر طبق مسالك مختلف بحث كرده است در وجود ذهني در اين كتاب بنحو متوسط و در أسفار « 1 » و حواشي خود بر شفا « 2 » بنحو تفصيل بحث كرده است . فهم كلمات ملّا صدرا در اين مسأله بسيار مشكل و بطور كلى ممتاز از كلمات حكماى ديگر است . شيخ در شفا « 3 » متعرض اين مسأله شده است ولى بين تحقيقات أو و آخوند فرسنگها

--> ( 1 ) - رجوع شود به جلد أول أسفار أمور عامه ، چاپ ط 1282 ه ق از ص 65 تا 80 . ( 2 ) - رجوع شود بحواشى ملا صدرا بر شفا چاپ ط 1306 ه ق از ص 126 تا ص 139 . ( 3 ) - رجوع شود به شفاى شيخ ، الهيات . چاپ ط 1306 ه ق ص 451 تا 453 .